2009 skandalı: “ABD tarihinin en büyük para cezası”

Pfizer, Nijerya eyaletiyle anlaşmaya vardığı 2009’da başka bir suçlama yüzünden 2,3 milyar dolar ödemeyi kabul etti. İlaç devi için zor bir yıldı ve üstelik bu miktar, dünya basınına “ABD tarihindeki en büyük para cezası” diye yansıdı.

Aktarılana göre Pfizer, bazı ilaçlarını FDA’nın onayladığı amaçların dışında pazarladı. Örneğin, satış temsilcilerine, ağrı kesici Bextra'yı ameliyat öncesi ve sonrası için de tavsiye etmelerini söyledi. Ancak söz konusu ilacın ameliyat öncesi ve sonrasında kullanımı için gerekli testlerden geçmediği ortaya çıktı. 

Pfizer'ın yan kuruluşu Pharmacia & Upjohn da bu olaydan kısa süre önce, ilaçları reçete etmeleri için doktorlara rüşvet vermekle suçlanmıştı. Şirket, ABD Adalet Bakanlığıyla yaptığı anlaşmada 1,3 milyar dolar ödemişti.

2004 Neurotin skandalı

Ünlü firma, 2004’te de benzer bir suçlama yüzünden yüklü miktarda para ödemeyi kabul etmişti. Epilepsi ilacı Neurontin'i, onaylanmadığı halde başka rahatsızlıklardan mustarip hastalara reçete etmesi için doktorlara rüşvet verdiği söylenen firmanın hakkındaki hukuki soruşturmadan kurtulmak için 430 milyon dolar ödeyeceği açıklanmıştı.

Firma ayrıca, 2014’te aynı suçlamalardan dolayı 325 milyon dolar daha ödemek zorunda kalmıştı.

Meme kanseri davaları

İlaç devinin isminin karıştığı bir diğer skandal da menopoz belirtilerinin giderilmesi ve kemik erimesinin önlenmesi için kullanılan Prempro tedavisiyle ilgili.

Tedaviyi deneyen kadınlar, Ulusal Sağlık Enstitülerinin 2002’de yaptığı bir araştırmanın ardından, Prempro'nun yan etkilerinin kadınların meme kanserine yakalanmasına neden olduğu gerekçesiyle dava açmaya başladı.

2012’ye gelindiğinde aynı gerekçeyle firmaya dava açan kadınların sayısı 10 bini buldu. İlaç devi, o yıl yaklaşık 6 bin kişinin şikâyetini çözmek için 896 milyon dolar ödedi, kalan 4 bin için de 330 milyon dolar ayırdı.

Haziran 2020, ABD eyaletleri 26 ilaç şirketine dava açtı

Daha yakın bir tarihe gelirsek, ABD eyalet savcılarının haziranda çok sayıda ilaç şirketine açtığı davada da Pfizer’ın isminin yer aldığı görülebilir.

Dava edilen şirketler arasında Dava, Sandoz, Actavis, Mylan ve Pfizer yer alıyor. Bu firmaların 2009 ve 2016 arasında 80'den fazla ilacın fiyatını şişirmek için gizlice anlaştığı ifade ediliyor.

Ancak Pfizer ve ilaçları aleyhindeki davalar bu kadarla da sınırlı değil. ABD’deki popüler ilaç şirketlerinin davalarını ve ilaçlarının güvenilirliğini izleyen Drug Watch, Pfizer ürünleriyle ilgili diğer şikâyetleri şöyle sıralıyor:

- Protonix: Mide asidinin bastırılmasında kullanılan ilaç hakkında davalar bulunuyor. Davacılar, ilacın böbrek problemleri riskini artırdığını söylüyor. 2013’te Pfizer, cezai suçlamaları düşürmek için 55 milyon dolar ödemeyi kabul etti.

- Chantix: Sigara bağımlılığı tedavisinde kullanılan ve  Avrupa'yla Türkiye'de Champix ismiyle satılan ilaca yaklaşık 3 bin kişi dava açtı. 2013’te şirket bu suçlamaları çözmek için yaklaşık 288 milyon dolar ayırdı.

- Depo-Testosterone: Mayıs 2018’de testosteron tedavisine yönelik 6 bin dava hala çözülmeyi bekliyordu. Davalar, söz konusu ürünlerin felç, kan pıhtılaşması ve kalp krizine neden olduğunu öne sürüyor.