Doğu Karadeniz’de varlığını hâlâ sürdürmeye çalışan Aristo ve Platon'un dili Romeika (Rumca, Pontiaka) Trabzon’un Tonya İlçesi’nde altı mahallede konuşuluyor.

Konuşulan bu dilin bir alfabesinin bulunmadığı öğrenildi.

Tonya’da altı mahallede yaşayan insanların halen kullandığı Romeika lehçesi, ünlü filozoflar Aristo ve Platon'un konuştuğu antik Yunancayla yapısal benzerlik taşıyor.

Tonya çevresindeki bir grup köyde konuşulan Rumca lehçenin, artık kullanılmayan antik Yunancaya yakın bir dil olabileceği ileri sürüldü.

“GÖZÜMÜZÜ DÜNYAYA BU DİL AÇTIK”

Tonya’nın Yakçukur Mahallesi’nde yaşayan Fikri Başkan, “Biz dünyaya gözümüzü açtığımız andan itibaren bu dil ile tanışmaya başladık. Gözümüzü bir nevi Romeika diliyle açtık. Bütün iletişimimiz, bize hitaplar bizim vereceğimiz tepkiler Romeika lisanı ile olmuştur. Okul çağına geldikten sonra, Romeika dilini kendi aramızda ve işlerimizde kullanmaya başladık. Ancak daha sonra bir baktık ki kendi resmi dilimiz, ilim tahsil edebileceğimiz gündelik ilişkilerimizde iletişimimizi sağlayabileceğimiz lisanımız Türkçedir. Ondan sonra eğitimimize lisanımıza Türkçe olarak başladık. Kendimizi bu yönde adapte ettik ve lisanımız Türkçe olarak kaldı, ama Romeika’yı biz evimizde gündelik işlerimizde, bağımızda, bahçemizde, kahvemizde, cenazelerimizde, şenliklerimizde ve düğünlerimizde bu dili kullanmaya devam ettik. Romeika dilinin şu anda yozlaşmaya başlamasının sebebi, bu dile Türkçe kelimeler koymaya başladığımızdan ötürüdür. Buna paralel olarak bir şey daha söyleyeyim, yaşlı insanlarımız bu lisanı çok daha zengin bir şekilde kullanıyor. Git gide bu lisan yozlaşmaya başladı özelliğini, orijinalliğini yitirmeye doğru yol almıştır.” dedi.

YOK, OLMA TEHLİKESİ 

Romeika dilinin orijinalinin Tonya’da kullanıldığını ifade eden Fikri Başkan şöyle devam etti: “Aristo’nun ve Platon’un kullandığı Romeika dili Trabzon’un birkaç ilçesinde kullanılıyor. Bu ilçeler, Çaykara, Maçka, Sürmene, Köprübaşı ve Tonya’dır. Daha önce o ilçelerde çeşitli nedenlerden dolayı bulunmamdan ötürü oradaki kullanılan Romeika’nın günümüzde kullanılan Romeika’yla alakalı olmadığını çok fazla anlaşamadığımızı biliyorum. Tonya’da kullandığımız Romeika bu saydığımız ilçeler arasında en orijinal Romeika olduğunu yaptığımız tespitlerimizde belirlemiş olduk.”

TÜRKÜLER VE AĞITLAR: ROMEİKA

Tonya’da yaşayan Fatma Arslan’da Romeika dilini günlük yaşamda kullananlardan biri. Arslan, Romeika olarak hem türkü söylüyor hem de ağıt yakıyor. Fatma Arslan’ın söylediği türkünün sözleri şu şekilde. “E Mariya Mariya tin kendis kala eriya (E Mariya Mariya kendine iyi bak) Piyanun ke pernese t’olmazka ta pediya (Tutup alır kaçırır seni olmaz (serseri) uşaklar) E sira to livorim endoken haki peran (Tabancımı attım (ateşledim) şu karşıya vurdu mermi)”

Fatma Arslan sevdiklerinin ardından Romeika’ca yaktığı ağıtlarda duygularını şu şekilde dile getiriyor. “Kurba sa stratobasun agam (Kurban olayım yolcağızlarına agam)

Stoşevo eki ke vira kleğo (Yollarına bakıp sürekli ağlıyorum)

E adelfobom e adelfobom aca e laleses me mi hapayeka (E kardaşcığazım kardaşcığazım acaba bana seslendin mi şu karşıdan)

E adelfobom adelfobom erosimates eleğen hapatuka adaka (E kardaşcığazım kardaşcığazım, özlüyordun diyorlardı oradan burayı)

Ela Eşref’im ela Eşref’im, kurba sa mektupobas as Erzurum elevases mas (Gel Eşref’im gel Eşref’im, kurban olayım Erzurum’dan bize gönderdiğin mektuplara)